Project IOL
Leermateriaal voor formatief handelen binnen lichamelijke opvoeding
Dit platform is tot stand gekomen met ondersteuning van een subsidie vanuit de Impuls Open Leermateriaal. Met deze ondersteuning is er een projectgroep opgezet waarmee in de periode 2024 – 2027 gewerkt is aan het ontwikkelen van open leermateriaal voor formatief handelen voor het leergebied bewegen en sport. De projectgroep bestond uit de vakgroepen LO vanuit zeven scholen voor voortgezet onderwijs, behorend tot twee regionale opleidingsscholen en stond onder leiding van docent-onderzoekers van het lectoraat Move to Be van Fontys Sport en Bewegen.
De projectgroep
Samenwerkingspartners
Achtergrond
Waarom dit project?
Het idee voor dit project ontstond enerzijds vanuit inzichten die we opdeden in eerdere projecten, waarin de voordelen van formatief handelen weliswaar werden onderkend, maar ook duidelijk werd dat er handelingsverlegenheid bestond bij leraren LO om (theoretische) inzichten rond formatief handelen om te zetten in concrete acties in hun onderwijspraktijk (Slingerland, Weeldenburg, Borghouts, 2024; Borghouts, Slingerland, Weeldenburg, 2024). Binnen een context waarin formatief handelen in het onderwijs steeds meer aan populariteit wint (SLO, 2023) bracht dit ons op het idee om alle inzichten die we opdeden vanuit eerdere eigen onderzoeksprojecten en inzichten vanuit de bredere wetenschappelijke onderwijsliteratuur te benutten voor de ontwikkeling van concrete formatieve werkvormen voor het leergebied bewegen en sport. Doel was niet alleen om werkvormen te ontwikkeln, maar om ook procesmatige ondersteuning te bieden om formatief handelen succesvol te implementeren in de praktijk van sport en bewegen.
Werkwijze
Participatieve co-design
Om dit te realiseren kozen we binnen de projectgroep voor een participatieve co-design aanpak.
De essentie van deze aanpak is dat het ontwerpen van, in dit geval, onderwijsmateriaal altijd gebeurt samen met de eindgebruiker – hier de leraren LO vanuit de zeven partnerscholen. Op basis van diverse creatieve, uitdagende en afwisselende werkvormen hebben we ideeën verkend (ideate & explore) en omgezet in concept-werkvormen voor formatief handelen (prototype). Deze vormen zijn vervolgens in de praktijk getest, waarna op basis van ervaringen van de projectgroep de werkvormen zijn bijgesteld, aangepast (refine) of zich soms ontwikkelden tot volledig nieuwe werkvormen.
Dit proces van ontwerpen, uitproberen, evalueren en soms helemaal opnieuw beginnen was geen rechtlijnig proces, maar sloot wel heel goed aan bij de context van het onderwijs en de opleidingsscholen, waarin uitproberen van nieuwe methoden aangemoedigd wordt en vaak leidt tot een kwaliteitsverbetering en beter onderwijs voor leerlingen.
Flankerend voerden we vanuit het lectoraat Move to Be vanaf het tweede projectjaar kwalitatief onderzoek uit naar de ervaringen van de groep leraren LO. Terwijl ze experimenteerden met de formatieve werkvormen hielden ze in een logboekje hun ervaringen, dilemma’s, succesfactoren etc. bij. Dit leverde niet alleen waardevolle inzichten op om het leermateriaal mee te verrijken, maar ook inzicht wat er nodig is om formatief handelen succesvol in de LO-praktijk te implementeren.
Bronnen
Alle achtergrondinformatie
Voor de totstandkoming van dit platform zijn diverse bronnen geraadpleegd en deze zijn op diverse manieren benut. Bijvoorbeeld als onderlegger voor een co-design bijeenkomst, als inspiratie voor een of meerdere formatieve werkvormen of als achtergrondinformatie over de theorie van formatief handelen. Ten behoeve van de leesbaarheid worden deze bronnen niet tot nauwelijks vermeld in de tekst van de website zelf. We hebben ervoor gekozen om hieronder een alfabetisch overzicht van deze bronnen te geven.
Bronnenlijst
AIESEP (2020). “AIESEP Position Statement on Physical Education Assessment.”
Black, P. and D. Wiliam (2018). “Classroom assessment and pedagogy.” Assessment in Education: Principles, Policy & Practice 25(6): 551–575.
Black, P. and D. Wiliam (2009). “Developing the theory of formative assessment.” Educational Assessment, Evaluation and Accountability 21(1): 5–31.
Borghouts, L., et al. (2025). Leren Evalueren bij Lichamelijke Opvoeding. Nieuwegein, Jan Luiting Fonds/Golazo Media.
Borghouts, L., et al. (2024). “Formatief handelen: ervaringen van leraren LO.” LO Magazine(6): B58–B60.
Hay, P. and D. Penney (2013). Assessment in Physical Education: A Sociocultural Perspective. Abingdon, Oxfordshire, Routledge.
Herrero-González, D., et al. (2023). “Formative and shared assessment: Literature review on the main contributions in physical education and physical education teacher education.” European Physical Education Review 30(3): 493–510.
Ní Chróinín, D. and C. Cosgrave (2013). “Implementing formative assessment in primary physical education: teacher perspectives and experiences.” Physical Education and Sport Pedagogy 18(2): 219–233.
NKO (2025) Formatief handelen – Formatief handelen in de veilige en vertrouwde omgeving van de klas kan bijdragen aan het leerproces van leerlingen. Themapagina. https://www.onderwijskennis.nl/themas/formatief-handelen-in-het-vo
Onderwijsraad (2018). Naar een eigen(tijdse) wijze van toetsen en examineren. Den Haag, Netherlands.
Slingerland, M., et al. (2024). “Formative assessment in physical education: teachers’ experiences when designing and implementing formative assessment activities.” European Physical Education Review.
SLO (2023) Formatief evalueren. https://www.slo.nl/thema/meer/formatief-evalueren/leraar-havo-vwo/slag/
Steen, J. v. d. (2025). Formative assessment plans for better informed decision-making – Educational design research in secondary education. Maastricht University.
Steen, J. v. D., et al. (2023). “Designing Formative Assessment That Improves Teaching and Learning: What Can Be Learned from the Design Stories of Experienced Teachers?” Journal of Formative Design in Learning.
Toetsrevolutie (2026) Vijf basisprincipes voor formatief handelen. https://toetsrevolutie.nl/blog/vijf-basisprincipes-voor-formatief-handelen/
Vernieuwenderwijs (2026) Leerflow: de tool om formatief handelen te ontwerpen! https://vernieuwenderwijs.nl/leerflow-ontwerp-formatief-handelen/
Wiliam, D. and S. Leahy (2018). Formatieve assessment integreren in de praktijk. Rotterdam, Bazalt Educatieve Uitgaven.
Project IOL
Impuls Open Leermaterialen
Dit platform is ontwikkeld door Fontys Hogescholen, Instituut voor Sport en Bewegen, met steun van Impuls Open Leermateriaal als onderdeel van het Nationaal Groeifonds.