Denk mee

werkvorm

Heat Map Doelspelen

Leerlingen maken looppatronen en balacties van een medeleerling zichtbaar

Omschrijving werkvorm

De Heat Map is een visueel observatie-instrument waarmee leerlingen inzicht krijgen in hun eigen spelgedrag tijdens een doelspel (zoals basketbal, voetbal of hockey). De observatie kan zowel betrekking hebben op tactische leerdoelen (o.a. innemen veldpositie, vrijlopen en in scoringspositie komen) als technische leerdoelen (o.a. passen, aannemen en scoren). Door het spelgedrag van een speler op een veldschema op papier of een whiteboard te laten registreren door een medeleerling, ontstaat een beeld van hoe actief en effectief een leerling aan het spel deelneemt. Deze informatie vormt de basis voor (zelf)reflectie en (peer)feedback.  
  • Bepaal op basis van de leerdoelen een observatiedoel (bijvoorbeeld aanvalsopstelling; verdedigingsopstelling; dribbelen, vrijlopen, passen) 
  • Selecteer/ontwerp betekenisvolle spelactiviteiten waarin het betreffende spelgedrag veelvuldig geobserveerd kan worden (bij voorkeur small sided games zoals 3 vs 2; 3 vs 3; 4 vs 3; 4 vs 4). 
  • Zorg voor kleine whiteboards en stiften of voor lege A4- formulieren en pennen.  
  • Teken het speelveld of laat leerlingen dit tekenen op basis van een voorbeeld 
  • Zorg voor heldere feed-up zodat leerlingen weten wat de succescriteria met betrekking tot het observatiedoel is. 
  • Maak tweetallen, 1 leerling speelt, de andere leerling zit met whiteboard (of papier) aan de kant en observeert.  
  • Mogelijke opdrachten voor het tweetal: 
    • Observeer de speler tijdens het spel en teken op de heatmap waar de speler met de bal dribbelt (lijn), waar de bal wordt ontvangen (O) en waar de bal wordt verloren of afgespeeld (X) zodat jullie na afloop kunnen bespreken waar de controle goed was en waar nog verbetering mogelijk is. 
    • Observeer de speler en noteer op de heatmap waar de speler kiest om te dribbelen (D), passen (P) of schieten (S), en geef aan of dat in open ruimte of onder druk gebeurt , zodat jullie samen kunnen bespreken hoe effectief de keuzes in het spel waren. 
    • Observeer de speler gedurende twee minuten en teken de loopbewegingen (lijn) en momenten van balcontact (O), zodat jullie na afloop kunnen zien in welke zones van het veld de speler actief was en hoe vaak er daadwerkelijk werd meegespeeld. 
    • Markeer op de heatmap elke keer dat de speler in scoringspositie komt (X) en geef aan of er ook daadwerkelijk een doelpoging volgde (O), zodat jullie kunnen bespreken waar en hoe de kansen ontstonden en hoe de speler vaker in scoringspositie kan komen. 
    • Observeer de speler en teken pijlen waar de speler actief druk zet op de tegenstander (→) en markeer waar een balverovering of interceptie plaatsvond (O) of juist niet lukte (X), zodat jullie kunnen bespreken wat goed werkte in het verdedigen en waar nog winst te behalen is. 
  • Laat tijdens het wisselmoment leerlingen samen reflecteren. Mogelijke reflectievragen voor de verschillende opdrachten: 
    • Waar op het veld had jij de meeste controle over de bal en waar verloor je die het vaakst? Hoe kwam dat? Wat en hoe kun je verbeteren? 
    • In welke situaties maakte jij goede keuzes met de bal en wanneer had je beter een andere optie kunnen kiezen? Wat en hoe kun je verbeteren? 
    • In welke delen van het veld was jij actief en hoe goed was jij aanspeelbaar voor je team? Wat en hoe kun je verbeteren? 
    • Waar op het veld kwam jij in scoringspositie en wat deed je om daar te komen? Wat en hoe kun je verbeteren? 
    • Waar zette jij effectief druk en wat kun je verbeteren in je timing of positie bij het verdedigen? 
  • Deze werkvorm vraagt om gerichte concentratie van de observerende leerling. Zorg daarom dat er tijdens het observeren zo min mogelijk afleiding is, bijvoorbeeld door voldoende afstand te houden tussen groepen of velden. 
  • Start met een eenvoudige observatieopdracht waarbij het spelgedrag goed zichtbaar en eenduidig te registreren is. Zo kunnen leerlingen stapsgewijs groeien in hun observatievaardigheid. 
  • De nabespreking en reflectie op spelgedrag kunnen voor leerlingen uitdagend zijn. Begeleid dit proces zorgvuldig door leerlingen te voorzien van één of enkele gerichte reflectievragen die zij in tweetallen bespreken. Kom hier vervolgens klassikaal op terug om leerervaringen te delen. 
  • Structuur de feedback in het begin extra voor door leerlingen te laten kiezen uit een korte lijst met vooraf opgestelde feedbackpunten (bijv. door jou als expert opgesteld), zodat zij gericht en haalbaar leren feedback geven. 
  • Wissel na de nabespreking of reflectie niet direct van rol. Geef de speler die feedback heeft ontvangen eerst de kans om het besproken verbeterpunt direct toe te passen in een volgende speelronde.
  • Een leuke variatie (aansluitend bij de belevingswereld van sommige leerlingen) is om ze in de rol van een spelersmakelaar te laten kruipen. Wat kan deze speler al goed, waar zitten nog ontwikkelpunten? Wat moet er gebeuren om deze speler met winst te verkopen? 

  • Video @@ 
  • Artikel @@ 
  • Blog Game Maps in Physical Education 

Project IOL

Impuls Open Leermaterialen

Dit platform is ontwikkeld door Fontys Hogescholen, Instituut voor Sport en Bewegen, met steun van Impuls Open Leermateriaal als onderdeel van het Nationaal Groeifonds.

Meer over het project
Fontys Hogescholen
Impuls Open Leermateriaal
Nationaal Groeifonds